En este gaia (lección) estudiaremos los números. Veamos primeramente los números del 1 al 20:
| 1 bat | 11 hamaika |
| 2 bi | 12 hamabi |
| 3 hiru | 13 hamahiru |
| 4 lau | 14 hamalau |
| 5 bost | 15 hamabost |
| 6 sei | 16 hamasei |
| 7 zazpi | 17 hamazazpi |
| 8 zortzi | 18 hamazortzi |
| 9 bederatzi | 19 hemeretzi |
| 10 hamar | 20 hogei |
El galdegile ez “zenbat” (cuantos/as, cuanto). Con “bat” y “bi” se pueden añadir sustantivos tanto a la izqierda como a la derecha (ver ejmplos), pero con números mayores, si se añaden sustantivos será, siempre al la derecha del número. Ejemplos:
| EUSKARA | CASTELLANO |
| -Zenbat zarete? | -¿Cuantos/as sois? |
| -Zenbat pertsona zarete? | -¿Cuantas personas sois? |
| -hamabi gara. | -Somos doce. |
| -hamabiAK gara | -Somos LOS/LAS doce. |
| -hamabi pertona gara. | -Somos doce personas. |
| -hamabi pertsonaK gara. | -Somos LAS doce personas |
| -zenbat katu daude? | -¿cuantos gatos hay? |
| -Zazpi katu daude. | -Estan 7 gatos. |
| -Zenbat katu dira zureak? | -¿Cuantos gatos son tuyos? |
| -nireak, lau katu dira. | -míos, son 4 gatos. |
| -ba, beste hiruAK Angelenak dira. | -pues, LOS otros trés son de Angel. |
| -bai, hiru katu horiek Angelenak dira. | -si, esos trés gatos son de Angel. |
| -zenbat da bi gehi hiru? | -¿cuanto es dos más trés? |
| -bi gehi hiru, bost dira. | -dos más trés, son cinco. |
| -eta bi bider hiru? | -y dos por trés? |
| -sei dira. | -son seis. |
| -eta, zenbat dira hamasei ken zazpi? | -y, ¿cuantos son dieciseis menos siete? |
| -bederatzi dira. | -son nueve. |
| -eta hamabost zati hiru? | -y quince entre trés? |
| -hamabost zati hiru bost dira. | -quince entre trés son cinco. |
En euskara, como en francés con los números entre 60 y 99, o en tramos del alemán, se usan multiplos de 20, esto es, para decir 34 diremos “veinte y catorce”. Estos números mayores son:
| 20 hogei | 40 berrogei | 60 hirurogei | 80 laurogei |
| 21 hogei ta bat | 41 berrogei ta bat | 61 hirurogei ta bat | 81 laurogei ta bat |
| 22 hogei ta bi | 42 berrogei ta bi | 62 hirurogei ta bi | 82 laurogei ta bi |
| 23 hogei ta hiru | 43 | 63 | 83 laurogei ta hiru |
| 24 hogei ta lau | 44 | 64 | 84 |
| 25 hogei ta bost | 45 | 65 | 85 |
| 26 hogei ta sei | 46 | 66 | 86 |
| 27 hogei ta zazpi | 47 | 67 | 87 |
| 28 hogei ta zortzi | 48 | 68 | 88 |
| 29 hogei ta bederatzi | 49 berrogei ta bederatzi | 69 hirurogei ta bederatzi | 89 laurogei ta bederatzi |
| 30 hogei ta HAMAR | 50 berrogei ta HAMAR | 70 hirorogei ta HAMAR | 90 laurogei ta HAMAR |
| 31 hogei ta HAMAIKA | 51 berrogei ta HAMAIKA | 71 hirurogei ta HAMAIKA | 91 laurogei ta HAMAIKA |
| 32 hogei ta HAMABI | 52 | 72 | 92 |
| 33 hogei ta HAMAHIRU | 53 | 73 | 93 |
| 34 hogei ta HAMALAU | 54 | 74 | 94 |
| 35 hogei ta HAMABOST | 55 berrogei ta HAMABOST | 75 | 95 |
| 36 hogei ta HAMASEI | 56 | 76 | 96 laurogei ta HAMASEI |
| 37 hogei ta HAMAZAZPI | 57 | 77 | 97 |
| 38 hogei ta HAMAZORTZI | 58 | 78 | 98 |
| 39 hogei ta HEMERETZI | 59 berrogei ta HEMERETZI | 79 hirurogei ta HEMERETZI | 99 laurogei ta HEMERETZI |
Se usa “ta” (diminutivo de “eta”, que significa “y” en castellano) para unir números. Ahora vemos los números de centenas, millares y millones (para unir milares con centenas no se usa “ta”, pasa lo mismo en la union de millones con miles);
| 100 ehun | 115 ehun ta hamabost | |
| 200 berrehun | 238 berrehun ta hogei ta zortzi | |
| 300 hirurehun | 352 irurehun ta berrogei ta hamabi | |
| 400 laurehun | 482 laurehun ta laurogei ta bi | |
| 500 bostehun | 571 bostehun ta hirurogei ta hamaika | |
| 600 seirehun | 601 seirehun ta bat | |
| 700 zazpirehun | 799 zazpirehun ta laurogei ta hemeretzi | |
| 800 zortzirehun | 827 zortzirehun ta hogei zazpi | |
| 900 bederatzirehun | 950 bederatzirehun ta berrogei ta hamar | |
| 1000 mila | 1255 mila berrehun ta berrogei ta bost | |
| 2000 bi mila | 2977 bi mila bederatzirehun ta hirurogei ta hamazazpi | |
| 3000 hiru mila | 3001 mila ta bat (aquí no unimos con centenas, por tanto usamos “ta”) | |
| 4000 lau mila | 4087 lau mila ta laurogei ta zazpi (como antes, no hay centenas, y usamos “ta”) | |
| 5000 bost mila | 5112 bost mila ehun ta hamabi | |
| 6000 sei mila | 6731 sei mila zazpirehun ta hogei ta hamaika | |
| 7000 zazpi mila | ||
| 8000 zortzi mila | ||
| 9000 bederatzi mila | ||
| 10000 hamar mila | ||
| 11000 hamaika mila | 11371 hamaika mila hirurehun ta hirurogei ta hamaika | |
| 22000 hogei ta bi mila | 22631 hogei ta bi mila seirehun ta hogei ta hamaika | |
| 36000 hogei ta hamasei mila | ||
| 47000 berrogei ta hamazazpi mila | ||
| 59000 berrogei ta hemeretzi mila | 59236 berrogei ta hemeretzi mila berrehun ta hogei ta hamasei | |
| 84000 laurogei ta lau mila | ||
| 97371 laurogei ta hamazazpi mila hirurehun ta hirurogei ta hamaika | ||
| 100000 ehun mila | 151661 ehun ta berrogei ta hamaika mila seirehun ta hirurogei ta bat | |
| 267678 berrehun ta hirurogei ta zazpi mila seirehun ta hirurogei ta hamazortzi | ||
| 999999 bederatzirehun ta laurogei ta hemeretzi mila bederatzirehun ta laurogei ta hemeretzi | ||
| 1.000.000 miloi | ||
| 15.571.315 hamabost miloi bostehun ta hirurogei ta hamaika mila hirurehun ta hamabost | ||
Oharra (nota): en fonética, cuando una palabra acaba en -n y la siguiente empieza en t-, la t- se pronuncia como “d”, así, aunque escribamos “berrehun ta hamaika”, pronuciaremos “ehun Da hamaika”. Esto no solosucede con los números, sino que vale en general, por ejemplo “jaun ta jabe” (amo y señor) lo pronunciamos como “jaun Da jabe”. Esta composición de fónemas apenas se da en la práctica, no obstante si es frecuente en los números con centenas, los cuales siempre acaban con -n.
Para los ordinales, “el primero” se dice “lehena” y para el resto basta con añadir “-garren” al final del número (sin articulo), “-garrena” si queremos decir “el/la —imo/a”, o “-garrenak” para “el/las —imos/imas”. El galdegile ez “zenbatgarren”. Ejemplos:
| EUSKARA | CASTELLANO |
| -Zenbatgarren solairua da? | -¿qué piso es? (¿qué número de piso es?) |
| -laugarren solairua da. | -Es el cuarto piso. |
| -zenbat da aldizkaria? | -¿cuánto es la revita? |
| -aldizakaria berrehun ta berrogei ta hamar peseta dira. | -la revista son 250 pesetas. |
| -aldizkaria euro bat eta berrogeitahamar ehuneko dira | -la revista son un euro con/y 50 céntimos (”ehuneko”=”céntimo”) |
| -Irratia hamazazpi euro eta hogei ta hamabost ehuneko dira. | -la radio son/cuesta 17 euros y 35 céntimos. |
| -hau hogei ta seiGARREN ikaslea da. | -este es el/la alumno/a veintiseisAVO/A. (bigésimo sexto/a) |
| -hau hirugarrenA da. | -este/a es EL/LA tercero/a |
| -Hauek hirugarrenAK dira. | -estos/as son LOS/LAS terceros/as. |
| -hau hirugarren kurtsoA da. | -este es EL tercer curso. |
| -hauek hirgarren kurtsoAK dira. | -estos son LOS terceros cursos. |
| -hauek hirugarren kurtsoKO klaseAK dira. | -estas son LAS clases DE tercer curso. |
Ariketa:
-zenbat da haragia (la carne)?
-haragia 1725 da/dira.
-haragia hamar euro ta hogei ta hamabost ehuneko dira.
-zenbat da etxea?
-etxea ehun ta berrogei ta hamasei mila zazpirehun ta hirurogei ta hemeretzi euro dira.
-Zenbatgarren kurtsoan zaude?
-seigarren kutsoan nago.


















Últimos comentarios