Subscribirme

Tus temas…

 

September 2010
M T W T F S S
« Jun    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930  

11. Ukan (orainaldia)

Hasta ahora hemos conocido verbos a los que no le podemos preguntar “¿qué?” es decir no tienen lo que en castellano se llama objeto o complemento directo. Por ejemplo, “zorabiatzen naiz” (me mareo), no podemos preguntar “¿QUÉ me mareo?”, y podemos contestar que no mareo nada, soy yo quien se marea (”yo” es el sujeto, que aunque omitido es implicito por el verbo). Lo mismo pasa con “iritsi gara”, ¿QUÉ venimos?”, no venimos nada.

 

En las frases con complemento directo, podemos preguntar “¿qué?”, por ejemplo “veo el libro”, preguntamos “¿qué vés?”, y podemos contestar “veo el libro”, lo mismo si decimos “lo veo” o “veo”, en estas, aunque el objeto directo está omitido podemos preguntar “¿qué vés?”, y contestar “veo algo” (lo que quiera que vea).

 

Estos verbos en los que podemos preguntar ¿qué? se llaman transitivos, y para conjugarlos no usaremos el IZAN, sino que usaremos el UKAN, y para indicar los pronombres personales (el sujeto de la oración) añadiremos -K en singular, o sustituiremos -AK al final  por -EK en plural.

 

En el objeto directo distinguiremos entre singular y plural (yo veo el libro, yo veo los libros)

 

 

UKAN

  SINGULARRA PLURALA
ni NIK dut Ditut
zu ZUK duzu Dituzu
hura HARK du Ditu
gu GUK dugu Ditugu
zuek ZUEK duzue Dituzue
haiek HAIEK dute Dituzte

 

 

Como esquema de comstrucción morfológica podemos hacer;

 

nik

zuk

hark

guk

zuek

haiek

 

 

 

D(IT)U

 

 

T

ZU

—-

GU

ZUE

TE

 

 

Ponemos -IT- si el objeto es plural, la única excepción para esta tabla es “haiek dituZte”.

 

 

La forma de conjugar los verbos transitivos (con objeto) es como la de los intransitivos (sin objeto), con la única excepción del presente continuo (-T(Z)EN ARI), en los cuales seguiremos usando el IZAN, por eso en la lección anterior hemos podido preguntar “zer egiten ari zara?” (¿qué estás haciendo?), pero no podiamos preguntar “¿qué haces?”.

 

EUSKARA CASTELLANO
nik egin dut yo (lo) he hecho
nik egin dut ohea yo he hecho la cama
nik egin ditut yo (los) he hecho
nik egiTEN dut yo (lo) hago
nik egiTEN ditut yo (los) hago
nik egiTEN ARI naiz

 

yo lo estoy hacieNDO

yo los estoy haciendo

nik eginGO dut yo lo haRÉ
nik eginGO ditut yo los haré
zuk kotxeAK ikusi dITuzu tú has visto LOS cocheS
erlojua ekarri dut he traido el reloj
haiek telebista ikusiko dute Ellos verán la tele
haiek telebista ikusten ari dira Ellos están viendo la tele
haiek telebista begiratu dute Ellos han mirado la tele
haiek irratia entzun dute Ellos han oido la radio
JuanEK liburuak ekarri ditu Juan ha traido los libros
MartaK liburuak ekarri ditu Marta ha traido los libros
JuanEK eta MartaK ekarri dituzte Juan y Marta los han traido
Aljebra ikasiko dugu Estudiaremos algebra
Zuek irakurtzen duzue Vosotros/as (los) leeis                                    
zuek idazlana idatziko duzue vosotros escribireis el “trabajo escrito” (idazlana)
Liburua ikusi (al) duzu? ¿has visto el libro?
irakurtzen baduzu, joango naiz si lo lees, iré
garajean SARTU NAIZ HE ENTRADO (YO) en el garage
KOTXEA garajean SARTU DUT HE METIDO EL COCHE (¿qué he metido?–>el coche) en el garaje
zorabiatu ZARA TE has mareado (TÚ)
KARPETA zorabiatu DUZU has mareado LA CARPETA (¿QUÉ has mareado?–>la carpeta)
TXAKURRA zorabiatu DUZU has mareado EL PERRO (¿QUÉ has mareado?–>el perro)
TXAKURRAK zorabitu DITUZU has  mareado LOS PERROS (¿QUÉ has mareado?–>los perros)
JOSE zorabiatu DUZU has mareado a JOSE (¿QUÉ/QUIEN has mareado?–>a Jose)
Zuk JOSE zorabiatu DUZU tú has mareado a JOSE

(¿QUÉ/QUIEN has mareado?->a Jose)

(¿QUIEN ha mareado a Jose?–>tú (zuK) (sujeto))

JoseK kotxean CD-a

 ekarri du

JOSE ha traido EL CD en el coche

(¿QUÉ/QUIEN ha traido Jose?)

JoseK kotxean

MIGUEL ekarri du

JOSE ha traido a MIGUEL en el coche

(¿QUÉ/IEN ha traido Jose?)

 

 

En castellano cuando en vez de algo, el objeto directo es alguien en castellano ponemos “a” delante del nombre, esto no ha de confundirnos, y tendremos que difrenciar el sujeto (Miguel) del objeto directo(Jose o José, ambos valen en castellano).

 

Ariketa:

 

-kirola (deporte ) egiten duzu?

-ez, ez dut kirola egiten, eta zuk?

-nik bai, nik kirola egiten dut.

 

-Egunkaria (el periódico) erosiko (erosi=comprar) duzu?

-bai, erosiko dut.

-ze egunkaria erosten duzu?

-edozein (cualquiera) erosten dut

-pesetetan ordaintzen (ordaindu=pagar) duzu?

-ez, eurotan ordaintzen dut.


Si te gusta este artículo, ayudanos a difundir la cultura vasca compartiéndolo con alguno de los siguientes botones en tu Facebook, MySpace, Twitter...

  • Facebook
  • MySpace
  • Twitter
  • Digg
  • Google Bookmarks
  • del.icio.us
  • Diigo
  • MSN Reporter
  • E-mail this story to a friend!
  • Print this article!
  • RSS
  • LinkedIn
  • Live
  • Technorati
  • Yahoo! Bookmarks