32. IZAN, UKAN (ahaleran; en potencial)

Lehen (antes) erabili dugu AHAL + ADITZ LAGUNTZAILE, baina IZAN eta UKAN aditzekin bakarrik beste era (era=modo, forma) bat ikasiko dugu.

IZAN
ni	naiteke
zu	zaitezke
hura	daiteke
gu	gaitezke
zuek	zaitezkete
haiek	daitezke

UKAN
NORK	SINGULARREAN	PLURALEAN
nik	dezaket	ditzaket
zuk	dezakezu	ditzakezu
hark	dezake	ditzake
guk	dezakegu	ditzakegu
zuek	dezakezue	ditzakezue
haiek	dezakete	ditzakete

Eskematikoki, ondoko taula daukagu;

NORK		SING / PLUR		PERTSONA
nik	D	EZA / ITZA	KE	T
zuk				ZU
hark				—-
guk				GU
zuek				ZUE
haiek				TE

Aditz hauek (ahalera (ahalera=potencial)), laguntzaileak dira, baina ez da sekula (sekula=nunca, jamás) aditz nagusi deklinatzen (-ko, ten/tzen).

Adibideak;

EUSKARA	CASTELLANO
komunera joan naiteke?	¿puedo ir al vater?
komunera joan ahal naiz?	¿puedo ir al vater?
Pilota jausi daiteke	la pelota se puede caer
pilota jausi ahal da	la pelota se puede caer
Ondo ibil gaitezke	podemos andar bien
Ondo ibili gaitezke	podemos andar bien
Ondo ibili ahal gara	podemos andar bien
nik goxokia jan dezaket	yo puedo comer el caramelo
nik goxokiajan ahal dut	yo puedo comer el caramelo
nik goxokiaK jan dITZAket	yo puedo comerme LOS carameloS
nik goxokiak jan ahal ditut	yo puedo comerme los caramelos

Vemos que significa lo mismo que AHAL + ADITZ LAGUNTZAILE, además si el verbo principal (p. ej. “ibili”, “sartu”) acaba en -i o en -tu, podemos quitar la -i o la -tu, o dejar el verbo con terminación en -i o en -tu, es indiferente.

Ariketak;

-Non egon daiteke Wally?

-Wally futbol zelaian (zelai=campo) egon daiteke

-Zer egin dezake Wallyk?

-Wallyk gol bat sar dezake.

-gol bat ez, Wallyk gol asko (asko=mucho/a, muchos/as) sar ditzake.

-Zuk golak sartu ditzakezu.

Si te gusta este artículo, ayudanos a difundir la cultura vasca compartiéndolo con alguno de los siguientes botones en tu Facebook, MySpace, Twitter...